“फ्रान्स सरकारलाई झुक्याउँदै बाठा नेपालीहरूले कसरी युरोपको शरणार्थी प्रणालीलाई छक्याइरहेका छन्”
कमजोर शरणार्थी प्रणाली, महत्वाकांक्षी दलाल र रटाइएको पहिचानले कसरी आँखै अगाडि एउटा मौन ठगी फस्टाइरहेको छ
युरोप अहिले दशकौंयताकै सबैभन्दा कठिन आप्रवासन चुनौतीको सामना गरिरहेको छ — शरणार्थी प्रणालीको व्यवस्थापन, अवैध प्रवेशको नियन्त्रण, र सामूहिक बसाइँसराइको यस युगमा “संरक्षण” भन्नाले वास्तवमा के बुझ्ने भन्ने प्रश्न। यस आँधीको केन्द्रमा फ्रान्स छ। यसको भौगोलिक अवस्थिति, नीति, र बेलायतसँगको नजिकको दूरीले यसलाई आप्रवासीहरूका लागि आकर्षणको केन्द्र र इङ्गल्यान्ड चेनल पार गर्ने ट्रान्जिट मार्ग दुवै बनाएको छ।
धेरैजसो आप्रवासीका लागि यहाँ आउने कारण सोझो छ — रोजगारी, सुरक्षा, शिक्षा, र स्थिर भविष्यको आशा। तर यही प्रणालीभित्र अझ अँध्यारो प्रवृत्तिले जरा गाडेको छ — जहाँ मानिसहरूले उत्पीडनबाट भागेर होइन, बनावटी पहिचान र रटाइएको कथाले युरोपमा पुग्ने सबैभन्दा छिटो बाटो दिन्छ भनेर शरण दाबी गर्छन्।
फ्रान्समा बढ्दो शरण आवेदन र किन युरोप आकर्षक बन्यो ?
युरोपको सामाजिक सुरक्षा प्रणाली, कानुनी अधिकार र रोजगारीका अवसरहरूले विश्वभरका मानिसलाई आकर्षित गर्छन्। धेरैजसो युद्ध, राजनीतिक अस्थिरता वा गरिबीबाट भाग्दै, वा परिवारको भविष्य राम्रो बनाउने आशामा यात्रा गर्छन्। फ्रान्सका आकर्षणहरूमा भाषिक सहजता, ठूलो बसोबास गरिसकेको आप्रवासी समुदाय, र सहज सार्वजनिक सेवाहरू पर्छन्, जसले यसलाई विशेष गरी आकर्षक गन्तव्य बनाएको छ।
कतिपयका लागि युरोप केवल अवसर मात्र होइन — यसलाई “सुरक्षित विकल्प” का रूपमा हेरिन्छ, अन्य कानुनी बाटोभन्दा सहज ठानिन्छ। युरोपमा बच्चा जन्माएमा निवास कार्ड र स्वास्थ्य सुविधा पाउन सजिलो हुने, र बच्चाकै कारण अभिभावकलाई फिर्ता पठाउन कानुनी रूपमा जटिल हुने धारणा पनि व्यापक रूपमा रहेको छ।
तथ्याङ्कले पनि यो कुरा पुष्टि गर्छ। फ्रान्सको शरणार्थी एजेन्सी OFPRA का अनुसार, २०२२ मा देशमा अन्तर्राष्ट्रिय संरक्षणका लागि १,३१,२५४ वटा आवेदन दर्ता भएका थिए, जसमध्ये ११५,०९१ वटा पहिलोपटकका शरण आवेदन थिए। यो सङ्ख्या २०२३ मा झन् बढेर करिब १,४२,५०० पुग्यो, जसमा करिब १,२३,४०० पहिलोपटकका आवेदन समावेश थिए।
फ्रान्स युरोपकै एक ठूलो गन्तव्य बनेको छ — काम गर्ने अधिकार, सामाजिक सहायता र पारिवारिक संरक्षण प्रदान गरेर, जुन अन्य धेरै देशले सुनिश्चित गर्दैनन्। कतिपय आप्रवासीले फ्रान्सलाई केवल ट्रान्जिट देशको रूपमा प्रयोग गरी अन्ततः बेलायत पुग्ने योजना बनाउँछन्। त्यो योजना असफल हुँदा उनीहरू प्रायः फ्रान्समै अड्किन्छन्। यस दबाबलाई फ्रान्स र स्पेनले विशेष गरी बेहोरिरहेका छन्: दुवै देशले शरणार्थीलाई पहिलोपटक प्रवेश गरेको देशमा फिर्ता पठाउने डब्लिन नियमन (Dublin Regulation) लाई कडाइका साथ लागू गर्दैनन्, र गम्भीर कामदार अभाव हुँदाहुँदै पनि कानुनी श्रम आप्रवासनका उल्लेखनीय बाटाहरू खोलेका छैनन्।
धेरै आप्रवासीको विश्वास छ — जुन आधारहीन पनि होइन — कि फ्रान्सलाई कामदार चाहिन्छ, र हालको सरकारसँग आप्रवासन नीतिलाई अपेक्षाकृत लचिलो राख्ने राजनीतिक स्वार्थ छ। कागजातविहीन अवस्थामा नगदमा काम गरेर अनिश्चित कालसम्म बस्न सकिन्छ भन्ने धारणा पनि व्यापक छ। डब्लिन नियमन यति कमजोर रूपमा लागू भएकाले, व्यवहारमा यो धारणा प्रायः सत्य नै साबित हुन्छ।
यही कागजातविहीन नगद अर्थतन्त्रले यो चक्रलाई निरन्तरता दिइरहेको छ। विभिन्न क्षेत्रमा श्रमिकको अभाव भएकाले रोजगारदाता र अप्रत्यक्ष रूपमा राज्यले नै कागजातविहीन श्रमलाई कडाइ गर्नुभन्दा सहन गरेको देखिन्छ। कानुनी बसोबासतर्फको एउटा कम चर्चित बाटो पनि छ — फ्रान्सेली विदेशी सेना (French Foreign Legion) मा भर्ना हुनु, जसले वैधानिक भिसामा प्रवेश गरिसकेकालाई पनि आवेदन दिन अनुमति दिन्छ — जसले जुनसुकै तरिकाले भए पनि देशभित्र पस्ने थप प्रोत्साहन दिन्छ।
युके जाने प्रवेशद्वारको रूपमा फ्रान्सको भूमिका झन् बढेको छ। बेलायतमा अहिले स्थायी अधिकार पाउन २० वर्षको बसोबास आवश्यक छ, अमेरिकाले आप्रवासनमा कडाइ गरेको छ, र पोर्चुगलले पनि आफ्नो बसोबास अवधि १० वर्षसम्म लम्ब्याएको छ — यी सबैले मानिसहरूलाई अन्तिम पहुँचयोग्य केन्द्रको रूपमा फ्रान्सतिर धकेलिरहेका छन्।
बेलायत प्रवेश असफल भएपछि धेरैजसो फ्रान्समै बसोबास गर्छन्। र ट्रम्प-कालीन कडाइले अमेरिका जाने बाटो महँगो र जोखिमपूर्ण बनाएपछि, युरोप — विशेष गरी स्पेन, इटाली र फ्रान्स — विश्वभरका आप्रवासीका लागि मुख्य वैकल्पिक गन्तव्य बनेको छ।
मिडियाले नभनेको नेपालीहरूको नक्कली शरणार्थीको कथा
युरोपेली सञ्चारमाध्यमहरूमा अफ्रिका, मध्यपूर्व र पाकिस्तानबाट आउने आप्रवासीहरूले साना डुङ्गामार्फत गर्ने जोखिमपूर्ण, गैरकानुनी प्रवेशका समाचारले नै प्रायः प्राथमिकता पाउँछन्। तर नेपाली नागरिक संलग्न शरणार्थी ठगीका घटनाहरू भने हेडलाइन नै बनेका छैनन्।
इङ्लिस च्यानल साना डुङ्गामा पार गर्ने (“डङ्की रुट”) अहिले ठूलो घटना बनेको छ: २०१८ यता दुई लाखभन्दा बढी प्रयासमा पक्राउ परेको रेकर्ड छ। भारतीय, पाकिस्तानी, बंगलादेशी लगायतले फ्रान्सलाई स्टेजिङ पोइन्टको रूपमा प्रयोग गर्दै गएका छन्। तर बकाइदा प्लेन चढेरै सिजनल भिसामा अन्य युरोपियन मुलुकबाट फ्रान्स छिरेर नक्कली असाइलम गर्ने नेपाली चतुर गिरोहको फ्रान्स सरकारले अहिलेसम्म भ्याउ नै पाउन सकेको छैन।
यसमा नेपाली समुदाय र त्यहाँ रहेका सङ्घसंस्थाले अपनाउने, युरोपियन सिस्टमलाई नै चक्मा खुवाउने बाठो तरिका हो। विभिन्न हत्कण्डा अपनाएर नक्कली असाइलमको बिजनेस फ्रान्समा शान्त रूपमा, आँखाबाट लुकेर भइरहेको छ, फ्रान्सेली सिस्टमलाई झुक्याएर। र यो पहिलेबाट निरन्तर अहिलेसम्म चलिराखेको छ। वास्तवमा भन्नुपर्दा ९९% अप्रवासी नेपालीहरू नक्कली हुन्, तर अहिलेसम्म न त ती गिरोहलाई फ्रान्सेली सरकारले समातेको छ, न त यो काम रोकिएको नै छ।
हालका पछिल्लो वर्षहरूमा मानव तस्करी र ओसारपसार गर्ने सञ्जालको बढ्दो सक्रियताका कारण युरोपमा शरणार्थी दाबी गर्ने नेपालीहरूको सङ्ख्या उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। धेरैजसो आवेदकहरू पर्यटक भिसामा युरोप पुगेका वा विद्यार्थी भिसा अस्वीकृत भएका हुन्छन्, र विमानस्थलमा ओर्लिनेबित्तिकै — कतिपय दस्तावेजीकरण भएका घटनामा त उत्रनेबित्तिकै नै — सिधै शरणको आवेदन दिन पुग्छन्।
प्रायजसो अवस्थामा मुख्य प्रेरणा उत्पीडनको डर होइन — आर्थिक अवसर र युरोपमा स्थायी बसोबासको चाहना नै हो। त्यहाँ पुग्नका लागि केही नेपालीले नक्कली तिब्बती पहिचान, राजनीतिक उत्पीडनको बनावटी कथा वा अन्य झूटा विवरण निर्माण गरिरहेका छन्।
फ्रान्स: तिब्बती परिचय र नक्कली शरणार्थी दाबीको नयाँ केन्द्र
विगतमा नेपालीहरूले युरोप पुग्न माओवादी द्वन्द्वको राजनीतिक हिंसालाई आधार बनाएर शरण माग्ने वा भुटानी शरणार्थी प्रकरणसँग सम्बन्धित मानव तस्करीका मार्गहरू प्रयोग गर्ने गर्थे। तर भुटानी शरणार्थी घोटाला अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा चर्चामा आएपछि र पूर्वमन्त्रीहरूसमेत कानुनी कारबाहीको दायरामा परेपछि हालसालै भने दलालहरूले नयाँ ढोका पहिल्याएका छन् — तिब्बती पहिचान, वा जातीय तथा लैङ्गिक विभेदको दाबीमा आधारित शरण आवेदन।
यो योजना यसरी काम गर्ने दाबी गरिन्छ: मंगोलियन मूलका नेपालीहरू — गुरुङ, मगर, राई, लिम्बू लगायत समुदाय, जसको अनुहारको बनावट तिब्बतीसँग मिल्दोजुल्दो देखिन्छ — लाई करिब एक महिनासम्म तिब्बती भाषा र पहिरन सिकाइन्छ, विशेष गरी फ्रान्सेली अध्यागमन अधिकारीहरूलाई आफूहरू तिब्बती शरणार्थी हौं भनी विश्वास दिलाउनका लागि। आलोचकहरूले प्रणालीमा रहेको एउटा स्पष्ट खाडललाई औंल्याउँछन्: नेपाली राहदानी बोकेर फ्रान्स प्रवेश गरेका व्यक्तिहरूले पछि शरण आवेदन दिँदा आफूलाई तिब्बती दाबी गर्छन्, र फ्रान्सेली अध्यागमन अधिकारीहरूले यी विसंगतिहरू खासै जाँच वा क्रस-चेक नगर्ने गरेको पाइएको छ।
नेपालमा आजकल जातीय विभेदका घटनाहरू छिटपुट हुने गरेको पाइन्छ र सहरी क्षेत्रभन्दा पनि गाउँमा दुर्गममा यस्ता घटना हुने गर्दछ। वास्तविक पीडितहरू न युरोप छिर्छन्, उनीहरू देशमै नै विभेदको शिकार हुने गरेका छन्। तर तिनै समाचारहरूमा आउने घटनालाई आधार बनाएर युरोप छिर्ने र नक्कली समाचारमा आफ्नो नाम राखेर पत्रिका प्रिन्ट गरेर उत्पीडनमा परेको भनेर असाइलम गर्ने निकै छन् युरोपमा।
धेरै महिलाले लैङ्गिक उत्पीडनको दाबी बलियो बनाउनका लागि नक्कली सम्बन्धविच्छेद (Divorce) का नक्कली कागजात पेश गर्ने गरेर असाइलमको आवेदन दिने गरेका छन्।
अचम्म लाग्दो कुरा त के छ भने यिनै नक्कली आवेदन फटाफट स्वीकृत भएर कतिपयले युरोपियन पासपोर्ट पाइसके र कतिले शरणार्थी कार्ड लिएर बसेका छन्। तिनै कार्ड पाएकाहरूले नेपालमा रहेका उनका आफन्त, साथीभाइहरूलाई पहिचान लुकाएर फ्रान्स बोलाउने र एप्लाई गर्ने परिपाटी निरन्तर चलिराखेको छ।
असाइलममा युरोपको कमजोर प्रणाली र नेपालीहरूको बाठोपन
“Europe’s Weak Asylum System and Nepali Cunningness “
फ्रान्सको कमजोर कार्यान्वयन, र विगतमा शरणार्थी कागजात अपेक्षाकृत सजिलै उपलब्ध गराएको रेकर्डले दलालहरूलाई थप नेपालीहरूलाई नक्कली आवेदन दिन उचाल्ने हौसला दिएको छ। आवेदन दिइसकेपछि, आवेदकहरूले सामान्यतया आफ्ना फेसबुक र इन्स्टाग्राम खाता निष्क्रिय पार्ने, पुराना फोटो हटाउने, र अन्य किसिमले आफ्नो डिजिटल पहिचान मेटाउने गर्छन् — यो आफ्नो नयाँ, बनावटी पहिचानसँग नबाझियोस् भनेर गरिने समन्वित प्रयास हो।
अर्कोतर्फ, टिकटक दलाल र सम्भावित आवेदकबीच सम्पर्कको मुख्य बजार बनेको छ। टिकटक लाइभमार्फत नै “नक्कली शरण बनाइदिने” सेवाको खुला विज्ञापन हुन्छ, भने “डङ्की रुट”का विवरण दिने भिडियोहरू व्यापक रूपमा फैलिन्छन्। यति हुँदाहुँदै पनि फ्रान्स सरकारले यस गतिविधिलाई पक्रन कुनै अर्थपूर्ण निगरानी वा AI-आधारित सामग्री प्रमाणीकरण प्रणाली लागू गरेको छैन। पेरिसमा नेपाली दूतावास रहे तापनि, आवेदकका कागजात प्रमाणित गर्न फ्रान्सेली अधिकारीहरूले दूतावाससँग खासै समन्वय नगर्ने गरेको गुनासो छ।
लुकाइएको राहदानी, बदलिएको नाम, र रटाइएको पृष्ठभूमि कथाको संयोजनले साँचो शरणार्थी र नक्कली शरणार्थीबीच फरक छुट्याउन अधिकारीहरूलाई साँच्चै गाह्रो बनाइदिएको छ।
शरण प्रणालीको उद्देश्य के थियो त?
नक्कली दाबीले प्रणालीको दुरुपयोग मात्र गर्दैन — यसले प्रणालीले संरक्षण दिनुपर्ने वास्तविक व्यक्तिलाई नै हानि पुर्याउँछ। युरोपलाई अझ सन्तुलित दृष्टिकोण चाहिन्छ: वास्तविक शरणार्थीलाई साँचो संरक्षण, र प्रणालीको दुरुपयोग गर्नेलाई कडा परिणाम।
शरणको उद्देश्य उत्पीडन, युद्ध, जातीय वा धार्मिक हिंसा, र राजनीतिक खतराबाट भागेका मानिसलाई सुरक्षा दिनु हो — यो मानवीय प्रतिबद्धता र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी दायित्व दुवै हो। तर जब मानिसहरूले वास्तविक खतरा नभएको बाबजुद पनि झूटा कथा बनाउँछन्, त्यसले सम्पूर्ण प्रणालीप्रतिको सार्वजनिक विश्वास कमजोर बनाउँछ, र साँच्चैका शरणार्थीलाई विश्वास दिलाउन झन् गाह्रो बनाउँछ। ठगी नियन्त्रण गर्नु आवश्यक छ। तर वास्तविक पीडितलाई नै सजाय हुनेगरी अन्धाधुन्ध कठोरता अपनाउनु पनि उत्तिकै गलत हुनेछ।
निष्कर्ष
नक्कली शरण दाबीले वास्तविक मूल्य चुकाउनुपर्छ — युद्ध, द्वन्द्व र ज्यानको जोखिमबाट भागेका मानिसहरूको हक भएको समय, स्रोत र संरक्षण यसले खोसिरहेको छ। यसलाई सम्बोधन गर्न फ्रान्सेली अध्यागमन अधिकारीहरूले आफ्नो प्रमाणीकरण प्रणाली उल्लेखनीय रूपमा कडा बनाउनुपर्छ। साथै, यस ठगीबाट फाइदा उठाइरहेका तस्करी र ओसारपसार सञ्जालविरुद्ध नेपाल र फ्रान्स सरकारले संयुक्त रूपमा गम्भीर कानुनी कारबाही अघि बढाउनु आवश्यक छ।
Hashtags:
#फ्रान्स #नेपाल #शरणार्थी #आप्रवासन #युरोप #तिब्बत #नक्कलीशरण #असाइलम #OFPRA #मानवतस्करी #दलाल #डब्लिन #नेपालीप्रवासी #तिब्बतीशरणार्थी #FakeAsylum #Immigration
