भूमिका: नेपालबाट रोमानिया हुँदै डन्की रुट मार्फत फ्रान्ससम्मको यात्रा
तराई-मधेशकी एक सामान्य परिवारकी युवती, अरू धेरै नेपाली युवायुवतीझैं राम्रो जीवनको खोजीमा काठमाडौं आइन्। एउटा फेन्सी पसलमा काम मिल्यो, तलब सामान्य, जिन्दगी ठीकठाक चलिरहेको थियो।
सन् २०२३ मा उनी घरको ऋण तिर्न वर्किङ भिसामा रोमानिया पुगिन्। रोमानिया युरोपियन युनियनको सदस्य भए पनि शेन्जेन क्षेत्रभन्दा बाहिर पर्छ — र यही कारणले यो देश अवैध रूपमा शेन्जेन क्षेत्रमा छिर्न खोज्नेहरूका लागि एउटा ‘ट्रान्जिट पोइन्ट’ बनेको छ।
डन्की रुट भनेको के हो? यात्राको प्रक्रिया कसरी हुन्छ?
रोमानिया पुगेपछि ती युवती एउटा संगठित मानव तस्करी समूहको सम्पर्कमा आइन् र ‘डन्की रुट’ मार्फत फ्रान्स जाने निर्णय गरिन्। उनीसँगै नेपालको मधेशमा सँगै हुर्किएका र रोमानियामा पनि सँगै रहेका केही साथीहरू भने पेरिस जान हिचकिचाए र अझै रोमानियामै भिसा थपेर काम गर्दैछन्।
सन् २०२४ मा उनले एउटा संगठित सञ्जालको सहायतामा डन्की मार्ग प्रयोग गरेर पेरिस पुगिन् — यो सञ्जालले नै हरेक कदम मिलाइदिन्थ्यो, दिशानिर्देश दिन्थ्यो र फेक कागजात तयार पार्थ्यो।
पेरिस पुगेपछि उनी सञ्जालकी एक सदस्यको घरमा बसिन्, जो केही समयअघि नै फ्रान्स छिरेकी थिइन् र त्यहाँको नेपाली समुदायमा सक्रिय थिइन्। त्यही घर नक्कली कागजात बनाउने, झुटो कथा सिकाउने र आश्रय प्रक्रिया अगाडि बढाउने केन्द्रको रूपमा प्रयोग हुन्थ्यो। त्यहाँ अन्य युवतीहरू पनि भाडामा बस्थे, जो त्यही तरिकाले नक्कली आश्रय पेस गरी कार्डको प्रतीक्षामा थिए।
यो सञ्जालले मुख्यतः चार काम गर्थ्यो:
- बनावटी आश्रय कागजात तयार पार्ने
- फ्रान्सको आप्रवासन कानुनका कमजोरी कसरी प्रयोग गर्ने भनी सिकाउने
- युरोपका विभिन्न देश हुँदै फ्रान्ससम्म पुग्ने अवैध मार्ग व्यवस्थापन गर्ने
- टिकटक र अन्य सामाजिक सञ्जाल मार्फत नयाँ मानिस भर्ना गर्ने
‘डन्की’ शब्दको अर्थ र पृष्ठभूमि
पाकिस्तानमा जन्मिएको ‘डन्की’ शब्द अहिले दक्षिण एसियाभरि फैलिइसकेको छ। यसको अर्थ हो — अवैध मार्गबाट, एक देशपछि अर्को देश गुज्रँदै, अन्तिम गन्तव्यमा पुग्ने यात्रा। यो कथा सामान्य वैदेशिक रोजगारीको होइन; यो फेक कागजात, जाली कथा र मानव तस्करीको सञ्जालसँग गहिरोसँग जोडिएको छ।
नक्कली आश्रय दाबी: फ्रान्सको शरण कानुनको दुरुपयोग
जानकारी अनुसार ती युवतीले फ्रान्समा ‘महिला विभेद’ (Female Discrimination) को आधारमा आश्रय दाबी गरिन्। फ्रान्सको शरण कानुन अनुसार लैंगिक विभेद वा हिंसाका पीडितलाई शरण दिइन्छ — र यही कानुनी प्रावधानलाई सञ्जालले आफ्नो हतियार बनाएको देखिन्छ।
वास्तविकतामा यो महिला विभेदको दाबी थिएन — यो आर्थिक विभेद थियो। पैसाको अभाव र कमजोर पासपोर्टले यी मानिसहरूलाई युरोप धकेलेको हो, कुनै वास्तविक उत्पीडन वा जोखिमले होइन। फ्रान्सले उनलाई ४ वर्षे शरणार्थी कार्ड दियो — स्वास्थ्य सेवा, काम गर्ने अनुमति र कानुनी बसोबासको अधिकारसहित।
अहिले उनी एउटा भारतीय स्वामित्वको पार्लरमा काम गरिरहेकी छन् र ट्राभल कार्डको प्रतीक्षामा छन्। बाहिरबाट हेर्दा यो सफलताको कथा जस्तो देखिए पनि, भित्रबाट हेर्दा यो प्रणालीको दुरुपयोग र अपराध हो।
टिकटकमा प्रचार र भर्ती: सामाजिक सञ्जाल कसरी हतियार बन्दैछ
यो सञ्जाल अहिले टिकटकमा शरणार्थी कार्ड देखाउँदै ‘फ्रान्समा कसरी आश्रय लिने’ भन्ने तरिका सिकाइरहेको छ। फ्रान्स सरकारको टिकटकमा सीमित निगरानी भएकाले मानव तस्करीमा संलग्न यस्ता समूहले यो प्लेटफर्म खुलेआम प्रयोग गर्दैछन्।
फेसबुक र इन्स्टाग्राममा भने कानुनी जोखिमका कारण आफ्नो पहिचान खुल्ने फोटो पोस्ट गरिँदैन। यो सञ्जालले अन्य युरोपेली देशमा रहेका नेपालीहरूलाई फ्रान्स बोलाएर नक्कली आश्रय दिलाउने, काममा लगाउने र त्यसबापत कमिसन असुल्ने काम पनि गर्छ।
सन् २०२५ मा फ्रान्स छिरेका अन्य महिलाहरू पनि यही सञ्जालमा संगठित भएका छन् र ठगी तथा दलाली पेसालाई झन् सुदृढ र व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गरिरहेका छन्।
पार्लरको कमाइले घरबाट युरोप आउन लिएको ऋण तिर्ने क्रम जारी छ, तर पेरिसमा खर्च र विलासिताका सुविधा भने मानव तस्करी गिरोहसँग मिलेर आउने रकमबाट जुटाइन्छ — दलाली गरेर र नयाँ मानिस ल्याएर। बेलाबेला रोमानियामा छुटेका साथीहरूलाई विलासितापूर्ण जीवन, सपिङ, पार्टी र इभेन्टका तस्बिर देखाइन्छ, जसले अरूलाई पनि यही बाटो रोज्न प्रोत्साहित गर्छ।
डन्की रुट किन चिन्ताको विषय हो?
१. अवैध प्रवासको जोखिम
डन्की रुट अत्यन्त खतरनाक र धोकापूर्ण छ। यो बाटो हिँड्नु भनेको जीवन नै जोखिममा राख्नु हो।
- बिचौलियाहरूले प्रति व्यक्ति ठूलो रकम असुल्छन् — र पैसा लिइसकेपछि बेपत्ता हुन सक्छन्।
- युरोपका सीमा क्षेत्रमा पक्राउ परेमा हिरासतमा राखिन्छ, देश निकाला गरिन्छ र भविष्यमा भिसा नपाउने जोखिम रहन्छ।
- नेपाल सरकारसँग यी अवैध मार्गमा गएका नागरिकहरूको कुनै अभिलेख हुँदैन — कुनै दुर्घटना भइहाल्यो भने पनि सरकार बेखबर रहन्छ।
२. आश्रय प्रणालीको दुरुपयोग
आश्रय प्रणाली संसारभरि सताइएका, युद्धपीडित र वास्तविक जोखिममा परेका मानिसहरूको सुरक्षाका लागि बनाइएको हो। यसको दुरुपयोगले गहिरो नकारात्मक प्रभाव पार्छ।
- झुटा दाबीहरूले आश्रय प्रक्रिया ढिलो र जटिल बनाउँछन् — वास्तविक पीडितहरूले समयमा सहयोग पाउन गाह्रो हुन्छ।
- नक्कली दाबीका कारण युरोपेली देशहरू आश्रय कानुन झन् कडा बनाउँदैछन्, जसले वास्तविक शरणार्थीलाई पनि असर पुर्याउँछ।
- नेपाली समुदायको भरोसा र प्रतिष्ठामा ठेस पुग्छ — विद्यार्थी र पर्यटक भिसामा जानेहरूलाई पनि शंकाको दृष्टिले हेरिने र भिसा स्वीकृति दर घट्ने चलन बढेको छ।
३. मानव तस्करीको जाल
यो यात्रा सुरुमा ‘अवसर’ जस्तो देखिन्छ — तर अन्त्यमा मानिस त्यस्तो जालमा फस्छ, जहाँबाट निस्कन अत्यन्त गाह्रो हुन्छ।
- सञ्जालले पहिले ‘मद्दत’ गर्छ — यात्रा, कागजात, बसोबास मिलाइदिन्छ। त्यसपछि शुल्क माग्छ — पैसा, श्रम वा अरूलाई भित्र्याउने काम।
- धेरै युवतीहरू यौन शोषणको जोखिममा पर्छन् — यात्राको क्रममा वा गन्तव्य देशमा पुगेपछि पनि।
- एकपटक सञ्जालमा फसेपछि प्रहरीकहाँ जान पनि डर लाग्छ — किनभने आफ्नै आश्रय दाबी झुटो भएकाले कानुनी कारबाहीको भय हुन्छ।
- अन्ततः पीडित नै तस्करीको सञ्जालको हिस्सा बन्न बाध्य हुन्छ — अरूलाई भर्ना गर्ने, कागजात बनाउने, बाटो देखाउने काममा।
४. नेपालको छवि र वैध प्रवासमा असर
यस्ता घटनाले नेपाल र नेपाली समुदायको अन्तर्राष्ट्रिय छविमा गम्भीर असर पार्छ, जसको मूल्य वैध र इमानदार नेपालीहरूले चुकाउनुपर्छ।
- युरोपेली दूतावासहरूले नेपाली भिसा आवेदनमा थप कडाइ गर्न थालेका छन्।
- अन्तर्राष्ट्रिय श्रम बजारमा नेपाली कामदारको विश्वसनीयता कमजोर हुँदैछ।
- वास्तविक विद्यार्थी वा पेशेवरहरूको भिसा अस्वीकृत हुने सम्भावना बढ्दैछ।
- नेपाल सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा आलोचना सामना गर्नुपर्छ।
- दीर्घकालमा वैध वैदेशिक रोजगारी, शिक्षा र व्यापारिक अवसरहरू घट्दै जान्छन्।
नेपाल र फ्रान्सको कानुनी दृष्टिकोण
नेपालमा मानव तस्करी र ओसारपसार गम्भीर फौजदारी अपराध हो। यस्ता सञ्जालमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा सहयोग गर्नेलाई पनि कानुनी कारबाही हुन्छ।
फ्रान्समा दण्ड संहिता (Code Pénal) र आप्रवासन कानुन अनुसार झुटो शरण दाबी गर्नु गम्भीर अपराध हो — यस्तो अवस्थामा शरण खारेज हुन्छ र देश निकाला समेत हुन सक्छ। बनावटी कागजात प्रयोग गर्नु, झुटो घोषणा गरी आश्रय प्राप्त गर्नु र तस्करी सञ्जाल सञ्चालन गर्नु आपराधिक कार्य हो। आर्थिक लाभका लागि अवैध प्रवासमा सहयोग गर्नु थप गम्भीर अपराध मानिन्छ। टिकटक वा अन्य सामाजिक सञ्जाल मार्फत ‘बाटो देखाउने’ काम गर्ने पनि यही कानुन अन्तर्गत दोषी ठहरिन सक्छन्, र तस्करीको सेवा उपभोग गर्नेलाई पनि कानुनी दायरामा राखिएको छ।
निष्कर्ष: यो मानव तस्करीकै एउटा आधुनिक रूप हो
यसलाई स्पष्ट रूपमा भन्नुपर्दा — यो मानव तस्करी (Human Trafficking) कै एउटा आधुनिक रूप हो। पुरानो तस्करी बलजफ्तीमा आधारित थियो। नयाँ तस्करी भने सपनाको माध्यमबाट, सामाजिक सञ्जालको माध्यमबाट र ‘सफलताको कथा’को माध्यमबाट हुन्छ।
यो कथाले हामीलाई एउटा जटिल सत्य देखाउँछ — सुरुमा पीडित जस्ती देखिने युवतीहरू नै पछि सञ्जालकै सक्रिय हिस्सा बन्न पुग्छन्। यस्ता गिरोहले अरूलाई गैरकानुनी बाटो सिकाएर पैसा कमाउने धन्दा चलाइरहेका छन् — यो स्पष्ट अपराध हो। एक सचेत नागरिकको हैसियतमा यस्ता गिरोहविरुद्ध सम्बन्धित निकायमा उजुरी दिनु आवश्यक छ।
सपना देख्नु गलत होइन — तर वैध र सुरक्षित बाटोबाट मात्र।
यो एक खोजपरक आलेख हो। गोपनीयता कायम राख्न यसमा कुनै पनि व्यक्तिको वास्तविक वा काल्पनिक नाम उल्लेख गरिएको छैन र केही विवरण परिवर्तन गरिएका छन्। यसको उद्देश्य मानव तस्करीको यस नयाँ रूपप्रति सचेतना जगाउनु मात्र हो।
Hashtags
#डन्कीरुट #मानवतस्करी #नेपाल #फ्रान्स #शरणार्थी #फेकआश्रय #अवैधबसाइँसराइ #DunkiRoute #HumanTrafficking #Nepal #France #FakeAsylum #IllegalMigration #NepaliDiaspora #SchengenVisa #सामाजिकसचेतना
